02. SSI — model

ssi_model

 

Omówienie poszczególnych elementów modelu

Elementy z poszczególnych grup, np. „Przed rozpoczęciem roku szkolnego” wzajemnie się uzupełniają, ale, co do zasady, mogą być realizowane w dowolnej kolejności.

Przed rozpoczęciem roku szkolnego
warto zadbać o:

1. Przetłumaczenie ważnych dokumentów szkolnych na język obcy

Pomoże to lepiej zrozumieć zasady panujące w szkole, ale jednocześnie będzie sygnałem dla ucznia cudzoziemskiego, że traktujemy go tak samo jak rówieśników z Polski. Umieszczenie tłumaczenia na stronie internetowej szkoły lub w widocznym i dostępnym miejscu w szkole pozwoli zapoznać się z tym materiałem „na spokojnie”, ale jednocześnie w sytuacjach konfliktowych uniemożliwi tłumaczenie się niewiedzą.

W tej czynności szkołę może wspomóc np. wolontariusz z organizacji pozarządowej. Wolontariuszy można także szukać poprzez ogłoszenia na stronach typu www.ngo.pl, www.e-wolontariat.pl lub www.tudu.org.pl albo poprzez współpracę z lokalną firmą, w której funkcjonuje wolontariat pracowniczy.

Do podstawowych dokumentów wartych przetłumaczenia na język uczniów cudzoziemskich należą:

  • statut szkoły (przede wszystkim prawa i obowiązki uczniów);
  • regulamin szkoły;
  • wewnątrzszkolny system oceniania;
  • zasady panujące w klasie (kontrakt klasowy).

 

2. Określenie celów i zadań dla asystenta międzykulturowego oraz złożenie wniosku o asystenta międzykulturowego do organu prowadzącego (gminy lub powiatu).

Złożenie wniosku o asystenta międzykulturowego leży w gestii dyrekcji szkoły. Zanim jednak to się stanie, powinny zostać dookreślone cele i zadania, jakie ma wykonywać osoba pełniąca tę funkcję. Doświadczenie szkół, które od lat pracują z cudzoziemcami wskazuje, że istnieją dwie modelowe funkcje, jakie może pełnić taki asystent:

  • osoba towarzysząca uczniom podczas lekcji — tłumacząca polecenia nauczyciela i zadania do wykonania oraz asystująca podczas spotkań z rodzicami;
  • osoba odpowiedzialna za aklimatyzację ucznia cudzoziemskiego w szkole, w miejscowości i w Polsce — dbająca o to, aby szkoła była przyjazna dla uczniów cudzoziemskich, wprowadzająca w zasady panujące w kraju i w placówce oraz dbająca o to, aby społeczność szkolna rozumiała powody zachowań uczniów cudzoziemskich — tłumacząca kontekst kulturowy. Taka osoba często pomaga w porozumiewaniu się między nauczycielem a rodzicem dziecka cudzoziemskiego.

 

3. Przygotowanie „instrukcji obsługi szkoły”/„pakietu powitalnego”.

Posiadanie spisanego pakietu informacji o sposobie funkcjonowania szkoły i systemu edukacji w Polsce w formie dostosowanej dla uczniów bardzo ułatwia wprowadzenie ucznia cudzoziemskiego i jego rodziców w rzeczywistość polskiej szkoły. Przykładowe pakiety w językach rosyjskim, czeczeńskim, ukraińskim, wietnamskim i angielskim dostępne są na stronie http://edukacja.warszawa.pl/dla-ucznia-i-rodzica/edukacja-cudzoziemcow. Zawierają one informacje m.in. o tym, jak dotrzeć do szkoły, jak wygląda system edukacji w Polsce (który może różnić się od tego w kraju pochodzenia), jak wygląda porządek dnia w szkole oraz kalendarz szkolny, jakie rzeczy potrzebne są w szkole, jak się zaprzyjaźnić z innymi kolegami i koleżankami w szkole, co można robić na przerwach i co zrobić w trudnych sytuacjach. Użytecznym narzędziem są też wzory usprawiedliwień nieobecności.

Dostosowując pakiet do potrzeb szkoły warto też pamiętać o:

  • wykazie przedmiotów i nauczycieli;
  • oznaczeniu przedmiotów obowiązkowych i nieobowiązkowych;
  • zobowiązaniu do pokrycia ewentualnych szkód na wycieczce;
  • prezentacji wymagań względem ucznia (takich jak zadania domowe, przygotowania do lekcji itp.).

 

4. Stworzenie słowniczka podstawowych słów szkolnych w różnych językach

Słowniczek może być elementem wspomnianego „pakietu powitanego” lub osobnym dokumentem. Przykładowy słowniczek pojęć szkolnych w językach rosyjskim, czeczeńskim, wietnamskim i angielskim można znaleźć w publikacji „Inny w polskiej szkole”
http://edukacja.warszawa.pl/sites/edukacja/files/strona/4316/attachments/inny_w_polskiej_szkole.pdf (od strony 182).

Słowa i stwierdzenia, które powinny zostać przetłumaczenia to m.in. zwroty grzecznościowe (np. dzień dobry, proszę, przepraszam), nazwy przedmiotów szkolnych, nazwy przyborów szkolnych, nazwy miejsc w szkole (np. sekretariat, biblioteka, stołówka), nazwy funkcji osób w szkole (nauczyciel, pan sprzątający, pedagog itp.) Dobrą praktyką jest oznaczanie poszczególnych pomieszczeń i przedmiotów w szkole naklejkami z ich nazwami w językach ojczystych uczniów cudzoziemskich. Szkoły mogą również tworzyć słowniczki obrazkowe, które wieszają w przestrzeni lub (w przypadku szkół podstawowych) korzystają z zestawów do nauki czytania globalnego. Wszystko to służy sprawniejszej komunikacji, ale może także pomóc w oswojeniu przestrzeni szkoły przez cudzoziemców.

 

5. Stworzenie kalendarza świąt religijnych, zgodnie z wyznaniami uczniów oraz świąt narodowych z krajów pochodzenia uczniów.

Święta są dobrym pretekstem do mówienia o kraju pochodzenia uczniów oraz formą wyrażenia szacunku, ale także lepszego zrozumienia uczniów cudzoziemskich. Ważne jest, aby umożliwić uczniom samodzielnie zdecydować o czym i w jakiej formie chcą opowiedzieć. Można także stworzyć zespoły mieszane, które będą odpowiedzialne za przygotowanie takich obchodów — dzięki temu polscy uczniowie będą mieć okazję bardziej się zaangażować i zintegrować z uczniami cudzoziemskimi.

 

6. Stworzenie biblioteczki publikacji międzykulturowych w szkole oraz wersji online z linkami do publikacji internetowych.

Taka biblioteczka to wspólna odpowiedzialność różnych członków społeczności szkolnej. Przede wszystkim istnieje konieczność bieżącego jej aktualizowania oraz jasnej komunikacji, gdzie się znajduje i co się w niej znajduje. Powinna ona zawierać zarówno materiały merytoryczne z tematyki uchodźczej, antydyskryminacyjnej i międzykulturowej, ale także gotowe scenariusze lekcji lub działań szkolnych, które mogą być wykorzystane przez społeczność szkolną. Źródłem takich materiałów mogą być m.in. organizacje takie jak Polska Akcja Humanitarna, Fundacja na Rzecz Różnorodności Społecznej, Fundacja Batorego, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (linki do przykładowych materiałów z tego obszaru podane są w drugiej części „System w praktyce”).

Dobrymi praktykami w zakresie aktualizowania i dzielenia się materiałami są:

  • zapisanie się na newslettery organizacji zajmujących się tematem lub śledzenie ich w mediach społecznościowych — to zwykle tymi kanałami są dystrybuowane nowe publikacje;
  • zobligowanie osób biorących udział w szkoleniach zewnętrznych do włączenia materiałów z tych szkoleń do biblioteczki i powiadomienia o tym społeczności szkolnej.

 

7. Spotkanie przedstawicieli ośrodka dla cudzoziemców i szkoły (ewentualnie: wraz z przedstawicielami organizacji pozarządowych działających w okolicy).

W przypadku, gdy szkoła znajduje się w miejscowości, w której znajduje się ośrodek dla cudzoziemców lub przebywa większa grupa cudzoziemców, powinno dojść do systematycznych (co najmniej raz w roku) spotkań między przedstawicielami ośrodka/społeczności oraz szkoły. Przede wszystkim powinny zostać ustalone zasady i zakres bieżącej komunikacji — tak, aby obie strony były szybko i sprawnie powiadamiane o sprawach, które mogą wpłynąć na ich pracę (np. informacje o wyjazdach lub przyjazdach cudzoziemców) oraz ewentualne wspólne inicjatywy.

 

8. Nawiązanie współpracy z ośrodkiem dla cudzoziemców w celu znalezienia osoby, która będzie pełniła funkcję „tłumacza międzykulturowego”.

„Tłumacz międzykulturowy” to osoba, która zna kontekst kraju pochodzenia cudzoziemców, a jednocześnie dobrze odnajduje się w polskiej rzeczywistości. W przypadku uchodźców, dobrze, aby była to osoba, która sama doświadczyła procedury uchodźczej. Taka osoba jest niezwykle cenna w okresie wdrażania nowych cudzoziemców w zasady panujące w szkole, społeczności lokalnej i Polsce oraz może pełnić funkcję mediatora w przypadku konfliktów. Często wzmacnia ona także autorytet nauczyciela.

 

9. Formalne przyjęcie dzieci cudzoziemskich do szkoły.

Lista zadań i formularz dla dyrekcji są dostępne w publikacji „Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk dla dyrektorów, nauczycieli, pedagogów i psychologów” http://edukacja.warszawa.pl/sites/edukacja/files/strona/4316/attachments/przewodnik_dobrych_praktyk.pdf (strony 20–22).

 

W pierwszym miesiącu roku szkolnego warto zadbać o:

10. Spotkanie rodziców dzieci cudzoziemskich.

W klasach, do których uczęszczają dzieci cudzoziemskie powinno odbyć się co najmniej jedno spotkanie rodziców dzieci cudzoziemskich, na którym m.in. wytłumaczone będą zasady pracy w szkole. Przekazanie „pakietu powitalnego” nie jest wystarczające — poszczególne jego elementy powinny być omówione, a najlepiej, jeśli na spotkaniu obecny jest tłumacz (np. wolontariusz), który pomoże w rozwiewaniu wątpliwości.

Lista zadań i tematów do poruszenia przez wychowawcę oraz scenariusze wywiadów z rodzicami są dostępne w publikacji „Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk dla dyrektorów, nauczycieli, pedagogów i psychologów” http://edukacja.warszawa.pl/sites/edukacja/files/strona/4316/attachments/przewodnik_dobrych_praktyk.pdf (strony 24–34).

 

11. Przedyskutowanie kwestii wielokulturowości w szkole na radzie pedagogicznej.

Pojawienie się uczniów cudzoziemskich w szkole jest zazwyczaj wydarzeniem, które wzbudza emocje. Ważne, aby istniała przestrzeń do wyrażenia tych emocji i rozwiania obaw. Służyć temu może m.in. rada pedagogiczna, na której przedstawione zostaną informacje o kraju pochodzenia dzieci cudzoziemskich oraz aktualnej sytuacji w tym kraju. Dobrą praktyką jest pokazanie tej sytuacji, jako waloru wyróżniającego daną szkołę — pozwalającą na zdobywanie dodatkowych umiejętności nauczycielom i uczniom. Podczas rady pedagogicznej może odbyć się np. burza pomysłów na temat korzyści z wielokulturowości szkoły (argumenty, które się na niej pojawią, mogą być pomocne podczas rozmów z uczniami i rodzicami).

 

12. Przedyskutowanie kwestii obecności dzieci cudzoziemców w szkole podczas spotkań z rodzicami w każdej klasie.

Bez względu na to, czy dzieci cudzoziemskie trafią do danej klasy czy nie, ich obecność w szkole wpływa na relacje w szkole i jest tematem rozmów. Dlatego wszyscy rodzice powinni być zapoznani z kontekstem w jakim pojawiają się uczniowie cudzoziemscy (szczególnie w przypadku dzieci uchodźców oraz osób wyznających religię inną niż dominująca w szkole). Nie unikając odpowiedzi na wątpliwości rodziców, warto skoncentrować się na korzyściach, jakie niesie za sobą szkoła wielokulturowa. Rodzice dzieci polskich są kluczowym elementem w procesie integracji dzieci cudzoziemskich w szkole — to o ich postawy i nastawienia wpływają na postawy i nastawienie dzieci polskich.

 

13. Wdrożenie i integracja uczniów cudzoziemskich w klasie.

Plany pracy wychowawczej pomagające przygotowanie klasy do obecności ucznia cudzoziemskiego oraz „przeprowadzenia” klasy przez ten proces są dostępne w publikacji „Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk dla dyrektorów, nauczycieli, pedagogów i psychologów” http://edukacja.warszawa.pl/sites/edukacja/files/strona/4316/attachments/przewodnik_dobrych_praktyk.pdf (strony 83–85).

Dobrą praktyką jest włączenie uczniów polskich w proces wdrażania rówieśników z innych krajów. Zadania ucznia przewodnika opisane są w ww. publikacji na stronach 89–90.

 

W trakcie roku szkolnego warto zadbać o:

14. Spotkanie integracyjne wszystkich rodziców z danej klasy, na którym może być np.:

  • wspólny mecz piłkarski,
  • wspólne warsztaty rękodzieła,
  • wzajemna nauka tańców regionalnych lub narodowych,
  • wspólne zajęcia kulinarne,
  • wzajemna prezentacja kultury, religii, sytuacji politycznej.

 

15. Organizacja w szkole dni przybliżających kulturę i bieżącą sytuację w krajach pochodzenia dzieci cudzoziemców (dobrą praktyką są obchody Dnia Uchodźcy w Grupie). Ważne, aby pokazywać aktualny i różnorodny obraz tych krajów.

 

16. Współpraca z organizacjami pozarządowymi i wolontariuszami w zakresie przygotowywania materiałów dydaktycznych dla uczniów cudzoziemskich i tłumaczenia tych materiałów, m.in.:

  • tłumaczenie podstawowych pojęć z teorii literatury i gramatyki, np. podmiot liryczny, narrator;
  • tłumaczenie pojęć matematyczno-przyrodniczych (np. kwadrat, prostokąt, znaki matematyczne);
  • tłumaczenie krótkich tekstów (np. o porach roku), do ćwiczenia i poznawania słownictwa (teksty preparowane);
  • streszczenia lektur szkolnych.

 

17. Współpraca z regularnymi wolontariuszami i stażystami z Urzędu Pracy, którzy asystują podczas lekcji (np. tłumaczą zadania uczniom cudzoziemskim lub pracują z uczniami polskimi, gdy nauczyciel pracuje z uczniami cudzoziemskimi).

 

18. Spotkania z rodzicami nowych uczniów (doświadczenie wskazuje, że uczniowie cudzoziemscy często pojawiają się w trakcie roku szkolnego, konieczne jest wtedy powtórzenie działań z punktu 10).

 

19. Zapewnienie tłumacza (np. wolontariusza) na spotkania z rodzicami.

 

20. Profilaktyczne warsztaty z psychologiem (zarówno dla dzieci cudzoziemskich jak i dla uczniów klas, w których uczą się dzieci z innych krajów).

Przykładowe tematy:

  • rozwiązywanie konfliktów,
  • współpraca w różnorodnej grupie,
  • jak radzić sobie z emocjami?,
  • przełamywanie barier,
  • empatia.

 

21. Przygotowanie katalogu tematów i metod na lekcje wychowawcze oraz planu pracy wychowawczej uwzględniającego różnorodność narodową klasy.

Przykładowy katalog tematów:

  • tradycje i kultura danego kraju (ważne, aby nie koncentrować się jedynie na kulturze tradycyjnej, ale pokazać też kulturę współczesną — to, czym obecnie, na co dzień interesują się mieszkańcy danego kraju; pomocne mogą być materiały internetowe np. z portalu YouTube),
  • religie na świecie,
  • tolerancja i otwartość na innych,
  • współpraca jako wartość (np. na podstawie kooperacyjnych gier planszowych),
  • przygotowanie potraw charakterystycznych dla kraju pochodzenia dziecka cudzoziemskiego.

 

22. Zapewnienie wsparcia dla nauczycieli w formie warsztatów, spotkania z psychologiem, bezpiecznej przestrzeni do rozmowy.

Przykładowe wsparcie dla nauczycieli:

  • warsztat na temat wiedzy o innych religiach (przede wszystkim o islamie, jako religii mało znanej w Polsce, a wywołującej duże emocje),
  • warsztat nt. komunikacji bez przemocy (patrz: część druga),
  • warsztat nt. kultury, obyczajów krajów dzieci cudzoziemskich,
  • warsztat „Jak reagować na agresję?”,
  • warsztat „Jak pracować z dzieckiem z traumą?”,
  • szkolenie antydyskryminacyjne,
  • indywidualne rozmowy z psychologiem.

 

23. Stworzenie schematu postępowania „Co zrobić, kiedy «znika» uczeń cudzoziemski?”.

Szczególnie w przypadku dzieci, których rodzice oczekują na status uchodźcy, często dochodzi do sytuacji, kiedy dzieci opuszczają szkołę z dnia na dzień i wyjeżdżają z rodzicami w inne miejsce. Warto, aby nauczyciel przygotował się na taką ewentualność i miał dostępny schemat postępowania, jak pracować z uczniami, którzy pozostali w klasie, aby uniknąć uprzedzeń i przepracować negatywne emocje.

 

Na koniec roku szkolnego warto zadbać o:

24. Ewaluację Szkolnego Systemu Integracji.

Przykładowe narzędzie do takiej ewaluacji dostępne jest w publikacji „Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk dla dyrektorów, nauczycieli, pedagogów i psychologów” http://edukacja.warszawa.pl/sites/edukacja/files/strona/4316/attachments/przewodnik_dobrych_praktyk.pdf (strony 94–101)

 

Kto jest w naszej szkole odpowiedzialny za wprowadzenie poszczególnych elementów Szkolnego Systemu Integracji?

Poniżej znajduje się lista sprawdzająca do pobrania — zaznacz krzyżykiem osobę, grupę, która ponosi główną odpowiedzialność za dany element systemu, warto wpisać także nazwiska konkretnych osób. Warto listę wydrukować, wypełnić wspólnie i powiesić w pokoju nauczycielskim.

 

Pobierz listę sprawdzającą