01. Wstęp

Łukasz Bartosik · Dominika Rypa

Szkolny System Integracji został stworzony z myślą o społecznościach szkolnych, w których uczą się dzieci cudzoziemskie lub w których mogą się pojawić. Jego celem jest ułatwienie pracy w sytuacji, w której w szkole uczą się osoby zróżnicowane pod względem pochodzenia — w szczególności w jej początkowej fazie. Idea Szkolnego Systemu Integracji jest wynikiem obserwacji dotychczasowych praktyk szkół pracujących z cudzoziemcami. Rozmowy z pracownikami szkół potwierdzały, że w przeważającej większości przypadków, w momencie pojawienia się dziecka cudzoziemskiego, społeczności szkolne były pozostawione same sobie. W takiej sytuacji każda społeczność szkolna metodą prób i błędów wypracowywała swoje narzędzia i metody działania. Ten system ma ograniczyć takie sytuacje w przyszłości i sprawić, aby szkoły, które staną przed sytuacją pracy z uczniem cudzoziemskim mogły skorzystać z doświadczeń placówek, które mierzyły się z tym wyzwaniem wcześniej. Jest to szczególnie ważne z uwagi na ogromną rolę, jaką pełni szkoła tworzeniu społeczności, przede wszystkich w mniejszych miejscowościach. Jest ona często jedynym miejscem potencjalnej integracji dzieci cudzoziemskich i ich rodziców ze społecznością lokalną. Dobrze poprowadzone działania integracyjne w szkole zwykle mają decydującą rolę w integracji cudzoziemców w całej społeczności.

Szkolny System Integracji to zestaw gotowych narzędzi oraz pomysłów do wykorzystania. System został podzielony na etapy, zgodnie z chronologią roku szkolnego. Korzystając z systemu, warto pamiętać o jego specyfice:

  1. Powstał na podstawie długoletnich doświadczeń dwóch placówek: Szkoły Podstawowej im. 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich w Grupie i Gimnazjum im. Feliksa Kikulskiego w Michalu oraz krótszych doświadczeń i pomysłów ze Szkoły Podstawowej nr 5 im. płk. Stanisława Sitka w Grudziądzu. Szkoły te leżą w pobliżu ośrodka w Grupie, w którym cudzoziemcy oczekują na status uchodźcy. W związku z tym, w systemie znajdują się odwołania do współpracy między ośrodkiem a szkołą. Kontekst pracy ww. szkół nie zaprzecza jednak uniwersalności wypracowanych rekomendacji — mogą one być aplikowanie w każdej szkole, która tego potrzebuje.
  2. Jest propozycją wdrożenia w szkole, a nie obowiązkową procedurą. Powodzenie systemu polega w dużej mierze na przeświadczeniu, że jest on użyteczny i ułatwia pracę, zamiast ją jeszcze bardziej komplikować. Wdrożenie systemu nie będzie możliwe bez przynajmniej kilku sojuszników, którzy przekonają o jego użyteczności innych.
  3. Można go traktować całościowo — jako model, ale można także wykorzystywać jego poszczególne elementy w zależności od potrzeb placówki i istniejących w niej rozwiązań, np. w kontekście pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami.
  4. Głównymi rekomendacjami z rozmów z nauczycielami są:
    1. finansowe zabezpieczenie funkcji asystenta międzykulturowego w szkole;
    2. zmiana w systemie edukacji, zgodnie z którą dzieci cudzoziemskie najpierw będą przechodziły intensywny kurs języka polskiego, a dopiero po odpowiednim opanowaniu języka zostaną zakwalifikowane do klasy z polskimi dziećmi. Tego typu model funkcjonuje w wielu krajach Europy Zachodniej. W oczekiwaniu na takie zmiany na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym, proponujemy pewne rozwiązania w systemie, które pozwalają na bardziej efektywną pracę nauczycieli z dziećmi cudzoziemskimi.
  5. Propozycje z Systemu mogą być wdrażane na każdym etapie edukacji, choć metody ich wprowadzenia mogą się nieco różnić.