09. Procedury

Poniżej zamieszczamy procedury postępowania z cudzoziemcami i uchodźcami na różnych etapach preintegracji i integracji. Fragment ten opisuje:

  • formalną procedurę złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej;
  • nieformalną (wewnętrzną) procedurę doraźną w pierwszym kontakcie z cudzoziemcem;
  • nieformalną (wewnętrzną) procedurę integracyjną;
  • nieformalną (wewnętrzną) procedurę integracji w szkole.

Procedury zostały wypracowane na podstawie dokumentów formalnych, doświadczeń innych krajów, wyników, przeprowadzonej w ramach projektu, diagnozy oraz warsztatowej pracy z przedstawicielami instytucji nad Lokalnymi Systemami Integracji Cudzoziemców i Uchodźców. Stanowią pewną propozycję postępowania i podejmowania działań integracyjnych skierowanych na cudzoziemców i uchodźców, każdorazowo jednak muszą być dostosowane do lokalnych potrzeb.

Formalna procedura złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej

Przekroczenie granicy państwa

Przekroczenie granicy państwowej po wyraźnym zakomunikowaniu służbom granicznym celu przekroczenia — ubiegania się o status uchodźcy.

Złożenie wniosku o status uchodźcy

Złożenie osobiste wniosku o status uchodźcy do Prezesa Urzędu do Spraw Cudzoziemców:

  • w sytuacji, gdy cudzoziemiec nie posiada prawa wjazdu na terytorium Polski wniosek jest składany w czasie kontroli granicznej przy wjeździe na terytorium Polski do komendanta granicznej placówki kontrolnej Straży Granicznej;
  • w sytuacji, gdy cudzoziemiec przebywając na terytorium Polski podejmie decyzję o wnioskowaniu o status uchodźcy, wniosek składa za pośrednictwem dowolnego oddziału lub placówki Straży Granicznej;
  • w przypadku, gdy osoba aplikująca o udzielenie ochrony międzynarodowej przebywa w miejscach detencji (ośrodek strzeżony, areszt dla cudzoziemców, areszt śledczy lub zakład karny) składa wniosek za pośrednictwem komendanta oddziału lub komendanta placówki Straży Granicznej, obejmującego terytorialnym zasięgiem działania siedzibę strzeżonego.

Złożenie wniosku obejmuje następujące procedury:

  • fotografowanie (obowiązkowe);
  • pobieranie odcisków palców (obowiązkowe dla osób powyżej 14. roku życia);
  • badania lekarskie i zabiegi sanitarne (obowiązkowe);
  • szczegółowe sprawdzenie osoby (tylko w przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa porządku);
  • indywidualną rozmowę dotyczącą okoliczności wskazujących, które państwo będzie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Wnioskodawca jest na piśmie i w języku dla niego zrozumiałym informowany o:

  • zasadach i trybie postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej;
  • prawach i obowiązkach wynikających z faktu złożenia wniosku;
  • pomocy socjalnej i medycznej;
  • nieodpłatnej pomocy prawnej.

 

Wydanie dokumentu tożsamości

Dokument Tymczasowe Zaświadczenie Tożsamości Cudzoziemca w okresie swojej ważności, potwierdza tożsamość osoby i uprawnia osobę oraz małoletnie dzieci, których dane zostały tam wpisane, do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Potwierdza prawo do pobytu cudzoziemca na terytorium Polski wynikające z toczącej się procedury uzyskania ochrony międzynarodowej.

 

Skierowanie do ośrodka recepcyjnego

Cudzoziemiec zobowiązany jest w ciągu dwóch dni po złożeniu wniosku zgłosić się w celu rejestracji do jednego z dwóch ośrodków recepcyjnych Departamentu Pomocy Socjalnej:

  1. ośrodek recepcyjny w Białej Podlaskiej — jeśli wniosek składany jest po raz pierwszy;
  2. ośrodek Dębak k. Podkowy Leśnej w przypadku cudzoziemców, którzy rozpoczynają drugą procedurę lub powrócili w ramach procedury dublińskiej.

 

Pobyt w ośrodku recepcyjnym
  1. kontrola stanu zdrowia cudzoziemca w filtrze epidemiologicznym;
  2. kurs orientacyjny;
  3. skierowanie do ośrodka pobytowego.

Pobyt cudzoziemca w ośrodku pobytowym obejmuje dwa równoległe procesy: okres preintegracji cudzoziemców oraz rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

 

Procedura rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej

Sprawdzenie zasadności złożonego wniosku

Procedura rozpatrywania wniosku o nadanie ochrony na terytorium Polski:

  1. Sprawdzenie kompletności danych zawartych we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej; wniosek, który nie zawiera imienia i nazwiska wnioskodawcy lub określenia kraju pochodzenia i braków tych nie można było usunąć w wyniku czynności podejmowanych przez organ przyjmujący wniosek, zostanie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców pozostawiony bez rozpoznania;
  2. Sprawdzenie czy Rzeczpospolita Polska jest państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku; odpowiedzialność państwa jest ustalana na podstawie przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 604/2013 (tzw. rozporządzenie Dublin III); jeżeli na Polsce odpowiedzialność taka nie ciąży, Szef Urzędu:
    1. wyda decyzję o przekazaniu osoby do państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, oraz
    2. wyda decyzję o umorzeniu postępowania prowadzonego w Polsce.

Cudzoziemiec podlegający przekazaniu może być doprowadzony do granicy albo do portu lotniczego lub morskiego państwa, do którego następuje przekazanie.

 

Badanie dopuszczalności wniosku

Wniosek jest niedopuszczalny, gdy:

  1. inne państwo członkowskie udzieliło już wnioskodawcy ochrony międzynarodowej;
  2. państwo niebędące państwem członkowskim jest uważane za kraj pierwszego azylu w odniesieniu do wnioskodawcy;
  3. jest kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały, ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę, nowe dowody, ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej;
  4. małżonek, który uprzednio wyraził zgodę na złożenie wniosku przez wnioskodawcę w jego imieniu, złożył odrębny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zachodzą okoliczności faktyczne dotyczące tego małżonka, uzasadniające złożenie odrębnego wniosku.

 

Badanie podstaw wnioskowania o udzielenie ochrony międzynarodowej

Postępowanie będzie przeprowadzone w trybie przyspieszonym (decyzja zostanie wydana w ciągu 30 dni od momentu złożenia wniosku) jeżeli wnioskodawca:

  1. podał inne przyczyny złożenia wniosku niż obawa przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej lub ryzyko doznania poważnej krzywdy albo nie podał żadnych informacji o okolicznościach związanych z obawą przed prześladowaniem lub ryzykiem doznania poważnej krzywdy;
  2. wprowadził organ rozpatrujący wniosek w błąd przez zatajenie informacji lub dokumentów albo przedstawienie fałszywych informacji lub dokumentów dotyczących jego tożsamości lub obywatelstwa o istotnym znaczeniu dla nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej;
  3. przedstawił wyraźnie niespójne, sprzeczne lub nieprawdopodobne wyjaśnienia na potwierdzenie faktu prześladowania lub ryzyka doznania poważnej krzywdy, które są sprzeczne ze sprawdzonymi informacjami dotyczącymi kraju pochodzenia;
  4. złożył wniosek jedynie w celu opóźnienia lub zakłócenia wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu;
  5. stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego lub był z tego powodu w przeszłości wydalony z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Wywiad statusowy

Przesłuchanie cudzoziemca ma na celu wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również złożenie dodatkowych wyjaśnień dotyczących niespójności lub sprzeczności w oświadczeniach wnioskodawcy. Pytania dotyczą przede wszystkim spraw związanych z obawą przed prześladowaniem, ale mogą być też zadawane pytania, które mają na celu ustalenie wiarygodności cudzoziemca — takie, jak wygląd głównej ulicy w miejscowości, w której mieszkał, lokalne zwyczaje itp. Ważne jest precyzyjne odpowiadanie na pytania. Wywiad statusowy zwykle odbywa się dwukrotnie, odpowiedzi na pytania są porównywane, a rozbieżności w praktyce interpretowane na niekorzyść strony.

Po przesłuchaniu cudzoziemiec otrzymuje kopię protokołu przesłuchania.

 

Wydanie decyzji

Decyzja jest wydawana w terminie 30 dni (jeżeli wniosek był rozpatrywany w trybie przyspieszonym) lub 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku (termin ten może zostać przedłużony do 15 miesięcy).

Decyzja negatywna

Jeżeli cudzoziemcowi odmówiono nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, od decyzji Szefa Urzędu możliwe jest odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców (odwołanie merytoryczne) lub w kolejnej instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego (odwołanie proceduralne).

Decyzja pozytywna

Jeżeli cudzoziemcowi został nadany status uchodźcy lub udzielona ochrona uzupełniająca oznacza to, że uzyskał on prawo pobytu w Polsce. Zasadą jest, że ww. tytuły pobytowe są bezterminowe. Termin wiąże się natomiast z okresem ważności wydawanych dokumentów. Uznanemu uchodźcy wydawana jest karta pobytu ważna przez 3 lata oraz genewski dokument podróży, którego okres ważności wynosi 2 lata. Osoba posiadająca ochronę uzupełniającą otrzymuje kartę pobytu ważną przez 2 lata.

 

Okres preintegracji

Oczekiwanie na wydanie decyzji o udzieleniu ochrony międzynarodowej

Decyzja o udzieleniu ochrony międzynarodowej na terytorium Polski wydawana jest w terminie 30 dni (jeżeli wniosek był rozpatrywany w trybie przyspieszonym) lub 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku (termin ten może zostać przedłużony do 15 miesięcy). W tym czasie pobyt cudzoziemca w Polsce może przybrać dwie formy:

  1. pobyt w ośrodku pobytowym; w ramach otrzymywanych świadczeń socjalnych cudzoziemiec otrzymuje:
    1. zakwaterowanie;
    2. wyżywienie;
    3. zwrot kosztów za przejazdy środkami komunikacji publicznej w określonych przypadkach, tj. związanych z postępowaniem o nadanie statusu uchodźcy, stawieniem się na badania lekarskie lub szczepienia ochronne lub w innych uzasadnionych przypadkach;
    4. stałą pomoc pieniężną na zakup środków higieny osobistej — 20 zł miesięcznie oraz tzw. „kieszonkowe” — 50 zł miesięcznie;
    5. zapewnienie jednorazowej pomocy pieniężnej na zakup odzieży i obuwia — 140 zł;
    6. zapewnienie ekwiwalentu pieniężnego w zamian za wyżywienie dla dzieci do 6. roku życia oraz dzieci realizujących obowiązek szkolny — 9 zł dziennie;
  2. pobyt na świadczeniach pozaośrodkowych: cudzoziemiec poza ośrodkiem otrzymuje świadczenie pieniężne na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium Polski.

 

Ponadto wszystkim cudzoziemcom, niezależnie od formy pomocy, przysługuje:

  1. zapewnienie dostępu do szkół publicznych oraz niezbędnych pomocy dydaktycznych (podręczniki oraz wyprawki) dla nieletnich objętych obowiązkiem szkolnym do 18. roku życia;
  2. możliwość bezpłatnej nauki języka polskiego w każdym ośrodku;
    1. opieka medyczna, która obejmuje:
    2. opiekę lekarzy w ośrodku — ambulatorium, w których pomocy medycznej udzielają lekarze oraz pielęgniarki;
      leczenie specjalistyczne;
    3. opiekę psychologiczną — w ośrodkach dla cudzoziemców dostępny jest psycholog, z którego pomocy mogą skorzystać również osoby, które wybrały formę świadczeń poza ośrodkiem.
    4. opiekę stomatologiczną — cudzoziemcy korzystają z opieki dentystycznej w gabinetach stomatologicznych, z którymi Urząd do Spraw Cudzoziemców podpisał umowy na wykonywanie ww. usług.
  3. pomoc w dobrowolnym powrocie.

 

Podjęcie zatrudnienia

W przypadku braku zachowania terminów wydania decyzji dotyczącej nadania ochrony międzynarodowej ze strony UdSC cudzoziemiec ma prawo złożenia wniosku o pozwolenie na pracę.

 

Okres integracji

Opuszczenie ośrodka pobytowego

Cudzoziemiec po otrzymaniu pozytywnej decyzji i udzieleniu ochrony międzynarodowej ma obowiązek opuścić ośrodek pobytowy w ciągu 60 dni.

Wynajęcie mieszkania

Po opuszczeniu ośrodka pobytowego cudzoziemiec powinien wynająć lokal mieszkalny i zameldować się na pobyt czasowy.

 

Kontakt z Powiatowym Centrum
Pomocy Rodzinie (PCPR) bądź
Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie
w przypadku miast powiatowych

Pomocy integracyjnej udziela się na wniosek cudzoziemca, któremu nadano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. Wniosek powinien zostać złożony w terminie 60 dni od dnia uzyskania ochrony. Wniosek powinien zawierać:

  1. pisemną deklarację uchodźcy o zamiarze zamieszkania na terenie określonego województwa;
  2. pisemne oświadczenie, że z podobnym wnioskiem uchodźca nie zwrócił się na terenie innego województwa;
  3. pisemne oświadczenie o gotowości przystąpienia do uzgodnionego programu integracji.

 

Do wniosku należy dołączyć kopie:

  1. decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców lub decyzji Rady do Spraw Uchodźców o nadaniu statusu uchodźcy lub udzieleniu ochrony uzupełniającej;
  2. Genewskiego Dokumentu Podróży wydanego przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dotyczy osób ze statusem uchodźcy);
  3. karty pobytu wydanej w związku z nadaniem statusu uchodźcy/ochrony uzupełniającej na terytorium RP;
  4. innych dokumentów, którymi dysponuje cudzoziemiec, mogących pomóc w opracowaniu programu integracji.

 

Indywidualny Program Integracji

Pomoc integracyjna jest realizowana w ramach Indywidualnego Programu Integracji, uzgodnionego między powiatowym centrum pomocy rodzinie a cudzoziemcem. Pracownik socjalny PCPR przeprowadza tzw. wywiad środowiskowy z cudzoziemcem i jego rodziną, a następnie wspólnie z nim konstruuje IPI. Program określa wysokość, zakres i formy pomocy integracyjnej oraz wzajemne zobowiązania cudzoziemca i PCPR.

Cudzoziemiec jest zobowiązany do:

  1. zameldowania się w miejscu zamieszkania;
  2. zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy w terminie ustalonym w programie oraz aktywnego poszukiwania pracy;
  3. obowiązkowego uczestnictwa w kursach języka polskiego, w przypadku, gdy zachodzi taka potrzeba;
  4. współdziałania oraz kontaktowania się z realizatorem programu w ustalonych terminach, nie rzadziej jednak niż 2 razy w miesiącu;
  5. innych uzgodnionych z realizatorem programu działań wynikających z jego indywidualnej sytuacji życiowej;
  6. przestrzegania zobowiązań przyjętych w programie.

 

Zakończenie IPI

Zakończenie, po 12 miesiącach, programu integracyjnego oznacza ustanie wszystkich działań wspierających cudzoziemca w funkcjonowaniu na terenie Polski, którzy odtąd egzystują na takich samych zasadach jak obywatele polscy (dostęp do świadczeń społecznych, rynku pracy, edukacji).