04. Metodologia pracy nad LSICU

Praca z instytucjami i organizacjami nad Lokalnymi Systemami Integracji Cudzoziemców i Uchodźców w Słupsku i Dragaczu przebiegała według następującego schematu:

72

Pierwszym działaniem podjętym w pracy nad LSICU było przeprowadzenie diagnozy, która pozwoliła określić stan wiedzy, doświadczenia i przygotowania instytucji do działań związanych z integracją uchodźców i cudzoziemców. Realizując projekt, przeprowadziliśmy badania na szeroką skalę, rozmawiając z pracownikami instytucji i członkami organizacji zaangażowanymi w działania związane z integracją, mieszkańcami oraz z samymi uchodźcami i osobami starającymi się o uzyskanie takiego statusu. Szczegóły dotyczące metodologii i wyników badań zostały opisane w pierwszej części raportu.

Jednym z wyników diagnozy jest opracowanie mapy interesariuszy (podmiotów i grup, których dotyczy podejmowana kwestia) i ich interesów, czyli zebranie potrzeb, oczekiwań i problemów związanych z funkcjonowaniem uchodźców i cudzoziemców w lokalnych społecznościach.

Przeprowadzenie diagnozy i dotarcie do przedstawicieli wszystkich interesariuszy, nawet w niewielkiej skali, jest kluczowe dla dobrego postawienia problemu i trafnego poprowadzenia dalszego procesu pracy nad Lokalnym Systemem Integracji Cudzoziemców i Uchodźców.

Kolejnym krokiem było zaangażowanie do pracy potencjalnie wszystkich instytucji i organizacji, które odgrywają, bądź mogą odgrywać, jakąś rolę w działaniach pomocowych i integracyjnych skierowanych do uchodźców i cudzoziemców. Zapraszając poszczególne podmioty do pracy kierowaliśmy się zapisami ustawowymi, które określają jakie instytucje są zaangażowane w procedurę przyjęcia i integracji uchodźców, a także wynikami przeprowadzonej diagnozy. Kluczowe w doborze instytucji było zebranie przedstawicieli możliwie każdego obszaru, w którym cudzoziemiec lub uchodźca może się poruszać albo potrzebować wsparcia, tj. zabezpieczenie socjalne, bezpieczeństwo, praca, edukacja, zdrowie, kultura.

W Dragaczu pracowali z nami: Ewa Dłużyńska, Piotr Kowalski, Katarzyna Młynek, Jolanta Perzak, Dorota Pikuła, Jerzy Pomagiel, Czesław Słupski, Karina Rzepka, Alina Talarowska i Ewa Wójcik — przedstawiciele Urzędu Gminy, Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, Gminnego Ośrodka Kultury, Rekreacji i Sportu, Gminnego Urzędu Stanu Cywilnego, ośrodka pobytowego dla cudzoziemców, szkoły podstawowej, Fundacji Emic, która podejmuje liczne działania integrujące i wspomagające cudzoziemców w gminie, sołtysi i przedstawicielka Rady Gminy.

W Słupsku w prace zaangażowani byli miedzy innymi Violetta Karwalska i Magdalena Prusinowska (koordynatorki grupy), Paweł Dyjas, Anna Buczkowska-Pawlik, Małgorzata Kiernicka, Mirosława Mazurkiewicz, Ewa Niewiarowska, Beata Pawlicka, Daniel Pypczyński i Magdalena Walkowiak, reprezentanci Urzędu Miejskiego w Słupsku, w tym Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych, Wydziału Edukacji, Wydziału Polityki Mieszkaniowej, Wydziału Centrum Obsługi Mieszkańców, Straży Miejskiej, Samodzielnego Referatu Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, Miejskiej Biblioteki Publicznej, organizacja pozarządowa — Centrum Inicjatyw Obywatelskich oraz przedstawiciele i przedstawicielki słupskich przedszkoli, szkół podstawowych i gimnazjów.

Dalszy etap pracy z przedstawicielami obu gmin polegała na warsztatowym wypracowaniu struktury LSICU oraz celu, funkcji i zadań jakie mają w nim pełnić poszczególne podmioty. Jednym z pierwszych zadań grup było określenie mapy interesariuszy (zaangażowanych podmiotów) niezbędnych do efektywnego udzielania pomocy uchodźcom i cudzoziemcom i wspierających proces ich integracji oraz określenie szczegółowych celów i zadań dla podmiotów tworzących system. W obu systemach znalazły się instytucje i organizacje, które pracowały nad LSICU oraz pozostałe ważne podmioty, nieuczestniczące bezpośrednio w pracach nad założeniami systemu. Przedstawiciele zaangażowanych instytucji i organizacji pracowali na przygotowanych fiszkach. Ich zadaniem było wyjście poza zakres obowiązków nadanych poszczególnym podmiotom na mocy ustaw (ustawa na poziomie lokalnych instytucji nakłada obowiązki związane z integracją uchodźców jedynie na powiatowe centra pomocy rodzinie lub miejskie ośrodki pomocy rodzinie) i przygotowanie założeń celów i zadań w zakresie pomocy osobom obcym kulturowo i ich integracji, które mogą znaleźć się w obowiązkach danego podmiotu i są możliwe do realizacji.

Kolejnym etapem było opracowanie systemu zarządzania LSICU, określenie instytucji koordynującej oraz zależności i relacji między nimi. Kluczowe w funkcjonowaniu tego i podobnych systemów jest wyznaczenie podmiotu, bądź osoby, koordynującej pracę systemu jako całości i zaangażowanych w niego instytucji. Jednostki, która będzie czuwać nad realizacją założonych celów i działań, koordynować bieżącą pracę.

W Słupsku założyliśmy, że za koordynację systemu odpowiadać będzie Interdyscyplinarny Zespół ds. Uchodźców (w LSICU zaangażowanych jest więcej instytucji niż w samym Zespole). Ponadto wyznaczyliśmy kilka obszarów integracji, w których działać będzie system: kultura, edukacja, bezpieczeństwo, polityka społeczna, praca, komunikacja oraz dodatkowo: organizacje pozarządowe i inne podmioty, które nie są zaangażowane w bezpośrednie działania. W każdym z obszarów wyznaczona została instytucja Lidera Obszaru koordynująca prace podmiotów zaangażowanych w LSICU wewnątrz obszaru.

W Dragaczu, ze względu na zdecydowanie mniejszą liczbę podmiotów zaangażowanych w LSICU, struktura zależności między poszczególnymi podmiotami nie jest rozbudowana. Podmiotem koordynującym systemem w gminie została Fundacja Emic, doświadczona w działaniach na rzecz uchodźców i osób starających się o uzyskanie takiego statusu na poziomie gminy. Osoby z Fundacji Emic (wcześniej PAH) pełniły dotąd (nienazwaną) funkcję łączników między instytucjami i były inicjatorami wielu działań. Ta decyzja jest więc naturalną konsekwencją wcześniejszych prac i dotychczasowej współpracy między instytucjami.

Ostatnim zadaniem instytucji i organizacji było wypracowanie harmonogramu działań na najbliższy rok w poszczególnych obszarach LSICU. Przedstawiciele pracujący nad systemem podmiotów dokonali wyboru poszczególnych działań z zakresu każdej instytucji i określili ich ważność pod kątem możliwości i realności rozpoczęcia działań w ramach LSICU — wybrali zadania, które muszą być zrealizowane w pierwszej kolejności, aby system pomocy i integracji uchodźców i cudzoziemców mógł zacząć działać.

Dodatkowo w Słupsku ustalono wewnętrzne procedury związane z udzielaniem pomocy uchodźcom i cudzoziemcom i ich integracją, mające ułatwić pracę przedstawicielom instytucji i organizacji w nowej dla nich sytuacji. Powstała swego rodzaju instrukcja dotycząca postępowania z cudzoziemcami i z osobami o odmiennym statusie pobytu w Polsce.

Poniżej prezentujemy założenia systemu dla obu gmin wraz z opisem instytucji, zadań i harmonogramem prac na najbliższe miesiące.