05. Podsumowanie

Najważniejsze elementy polityk integracyjnych w Niemczech i Szwecji oraz rekomendacje dla Polski

  1. Długa historia Niemiec i Szwecji jako krajów imigranckich sprawia, że polityka integracyjna jest przemyślana i nastawiona na jak najszybsze włączenie cudzoziemców do życia społecznego na równych zasadach z osobami posiadającymi obywatelstwo Niemiec czy Szwecji — widać to wyraźnie w przepisach i programach dotyczących włączania cudzoziemców do rynku pracy czy też długofalowych programach integracyjnych, gdzie cudzoziemcy mogą poznać nie tylko kulturę nowego kraju, ale też system prawny, system edukacyjny itd.
  2. Niemcy, dzięki zastosowaniu tak zwanego statusu „rokującego”, rozpoczynają działania integracyjne już na poziomie starania się o status uchodźcy — jeszcze przed przyznaniem ostatecznej decyzji. Pozwala to na szybsze włączenie do społeczeństwa osób, które mają dużą szansę na otrzymanie statusu już po kilku tygodniach od przyjazdu do kraju. Weryfikacja podstawy wniosku następuje w momencie jego składania. Obywatele tzw. bezpiecznych krajów trzecich nie wchodzą w procedurę ubiegania się o status uchodźcy. Takie wnioski są automatycznie odrzucane a cudzoziemcy otrzymują nakaz opuszczenia kraju lub są deportowani.
  3. W Szwecji nacisk położony jest na szybką aktywizację zawodową poprzez szkolenia, dotowane staże lub zatrudnienie. Badania przeprowadzone w ramach projektu „Uchodźcy mają głos! — partycypator” wskazują możliwość pracy jako jedną z ważniejszych potrzeb cudzoziemców w procedurze ubiegania się o objęcie ochroną. Przedłużający się okres oczekiwania na decyzję, w związku z tym na moment rozpoczęcia pracy, zwiększa frustrację mieszkańców ośrodka oraz skutkuje obniżającym się poziomem aktywności zawodowej i społecznej. W przypadku Szwecji aktywizacja zawodowa stanowi najważniejsze narzędzie integracji. Umożliwia wykorzystanie potencjału zawodowego cudzoziemców poprzez rozbudowany system wsparcia oraz przygotowania do rozpoczęcia pracy (kursy, doradztwo zawodowe, intensywna nauka języka), dotuje również pracodawców (pracodawcy zatrudniający osoby w procedurze lub uchodźców otrzymują wsparcie finansowe na pokrycie części kosztów zatrudnienia takiej osoby) i wspiera samozatrudnienie cudzoziemców w procedurze i uchodźców.
  4. Zarówno Niemcy jak i Szwecja stworzyły system, który ma zachęcać rodziny do zamieszkania poza ośrodkiem pobytowym — w Niemczech jedynie zamieszkanie poza ośrodkiem upoważnia do podjęcia pracy, w Szwecji z kolei należy przedstawić dowody na trudną sytuację finansową, która pozwala na zamieszkanie w ośrodku. Kursy integracyjne i językowe dostępne są po opuszczeniu ośrodka pobytowego i rejestracji w prywatnym mieszkaniu.
  5. Rozbudowany program integracji tzw. „oprowadzania po domu”, funkcjonujący zarówno w Niemczech jak i Szwecji sprzyja szybkiemu zapoznaniu się cudzoziemców z zasadami panującymi w nowym kraju. Kursy językowe, kursy orientacyjne na temat kultury kraju przyjmującego to długoterminowe, zaplanowane procesy dostosowane do potrzeb i potencjału jednostki (np. specjalne kursy dla młodzieży czy dodatkowe zajęcia dla kobiet w ciąży). Dodatkowo niemiecki system on-line pomaga w szybkiemu znalezieniu odpowiednich firm i organizacji, które realizują oficjalny program rządowy.
  6. To co z punktu widzenia Polski byłoby inspirujące to próba włączenia do systemu przyznawania statusu uchodźcy statusu „rokującego”, który umożliwiłby włączenie do programu integracyjnego osób z dużym prawdopodobieństwem na pozostanie w kraju. Wymagałoby to stworzenia systemu określającego zasady przyznawania takiego statusu (np. podobne do Niemiec przygotowywanie list krajów, z których w poprzednich latach Polska przyjęła uchodźców). Ważne wydaje się również wsparcie dla pracodawców chcących zatrudnić cudzoziemców w procedurze lub uchodźców, a także ułatwienie samym cudzoziemcom podjęcie zatrudnienia w okresie oczekiwania na decyzję.
  7. Analizowane rozwiązania niemieckie i szwedzkie charakteryzują się znacznie większym poziomem spójności i kompleksowym podejściem do działań integracyjnych.

 

Wykres 13. Porównawcze zestawienie wyników MIPEX dla Polski, Niemiec i Szwecji

93

Źródło: MIPEX 2015, www.mipex.eu