04. Szwecja

Podstawowe źródło opracowania: Migrationsverket (Szwedzka Agencja ds. Migracji) — www.migrationsverket.se

 

Procedura wnioskowania o objęcie ochroną

Etap 1. Złożenie wniosku o ochronę międzynarodową

Kontakt z jednym z oddziałów Szwedzkiej Agencji ds. Migracji (Swedish Migration Agency) w Norrköping, Sztokcholmie, Göteborg lub Malmö. Wniosek o status uchodźcy składa się osobiście — nie można złożyć wniosku przez pełnomocnika. We wniosku należy podać kraj pochodzenia oraz powody ubiegania się o ochronę.

O ochronę międzynarodową w Szwecji można wnioskować na dwa sposoby:

  1. Wniosek złożony na granicy szwedzkiej w momencie przybycia do kraju — każdy cudzoziemiec przyjeżdżający do Szwecji z intencją starania się o ochronę międzynarodową musi zadeklarować swój zamiar w momencie przekraczania granicy państwa. Wniosek składany jest do straży granicznej lub do jednego z oddziałów Agencji ds. Migracji (Swedish Migration Agency), odpowiedzialnej za współpracę z cudzoziemcami. Od tego momentu rozpoczyna się procedura weryfikacji złożonej aplikacji.
  2. Wniosek złożony w obozie dla uchodźców — program przesiedleń — Szwecja stworzyła możliwość objęcia ochroną osób, które znajdują się poza granicami Szwecji w ośrodku/obozie dla uchodźców (np. uchodźcy z Syrii przebywający w Turcji, Libanie). W tym przypadku Szwecja współpracuje z UNHCR, które typuje osoby do przesiedlenia poprzez weryfikację aplikacji i wskazanie osób do programu przesiedleń. Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami w ramach przesiedleń Szwecja corocznie przyjmuje od 1700 do 1900 osób.

 

Etap 2. Weryfikacja wniosku o objęcie ochroną międzynarodową

Procedura identyfikacji cudzoziemca

Złożenie wniosku obejmuje następujące procedury:

  • fotografowanie;
  • pobieranie odcisków palców;
  • badania lekarskie i zabiegi sanitarne;
  • szczegółowe sprawdzenie osoby w przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa i porządku.

 

Sprawdzenie zasadności złożonego wniosku

  • Sprawdzenie kompletności danych zawartych we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
  • Sprawdzenie czy Szwecja jest państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku. Odpowiedzialność państwa jest ustalana na podstawie przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 604/2013 (tzw. rozporządzenie Dublin III). Jeżeli na kraju odpowiedzialność taka nie ciąży, wydaje się decyzję o przekazaniu osoby do państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
  • Cudzoziemiec podlegający przekazaniu może być doprowadzony do granicy albo do portu lotniczego lub morskiego państwa, do którego następuje przekazania.

 

Podstawa merytoryczna

W ramach procedury rozpatrywania wniosku o ochronę międzynarodową pracownik Agencji ds. Migracji oddelegowany do rozpatrzenia konkretnego wniosku, przeprowadza wywiady z cudzoziemcem aplikującym o status uchodźcy. Wywiad statusowy ma na celu ustalenie podstawy wnioskowania. W trakcie wywiadu obecny jest prawnik oraz tłumacz.

Podczas okresu, w którym Agencja bada sprawę złożonego wniosku, cudzoziemiec zobowiązany jest do przedstawienia wszystkich materiałów, które mogą być dowodem w procesie weryfikacji aplikacji. Podczas tego procesu cudzoziemiec może korzystać z darmowej pomocy rządowego prawnika.

 

Etap 3. Oczekiwanie na decyzję

Oczekiwanie na wydanie decyzji o ochronie międzynarodowej może przybrać dwie formy: oczekiwanie w ośrodku pobytowym lub zamieszkanie poza ośrodkiem

Po wstępnej weryfikacji i potwierdzeniu tożsamości, cudzoziemiec otrzymuje dokument potwierdzający legalność jego pobytu w Szwecji (AT-UND). Od tego momentu może legalnie podjąć pracę.

W ramach pomocy socjalnej świadczonej osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową, cudzoziemcy otrzymują możliwość przebywania na świadczeniach w ośrodku lub mogą oczekiwać na wydanie decyzji poza ośrodkiem dla cudzoziemców.

Świadczenia w ośrodku pobytowym:

  • zakwaterowanie;
  • wyżywienie;
  • opieka zdrowotna;
  • kieszonkowe w wysokości 70 € miesięcznie na pokrycie prywatnych potrzeb.

 

Świadczenia poza ośrodkiem:

  • diety na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem i wyżywieniem.

 

W ośrodkach działają lokalne grupy wolontariuszy lub organizacje pozarządowe świadczące wsparcie z zakresu nauki języka szwedzkiego, wsparcia psychologicznego, prowadzą też zajęcia edukacyjne dla dzieci.

Okres oczekiwania na decyzję w sprawie przyznania ochrony międzynarodowej nie powinien trwać dłużej niż 3 miesiące, w praktyce jednak trwa on średnio około 12 miesięcy.

 

Etap 4. Wydanie decyzji

Decyzja pozytywna

W momencie otrzymania pozytywnej decyzji (status uchodźcy, ochrona uzupełniająca lub inna forma ochrona wynikająca z nadzwyczajnych okoliczności), osoba otrzymuje pozwolenie na pobyt w Szwecji. Jest to pozwolenie na okres od 1 roku (ochrona uzupełniająca) do 3 lat (status uchodźcy), które może zostać przedłużone jeśli sytuacja w kraju pochodzenia pozostanie się nie zmieni. Jako dowód tożsamości osoba otrzymuje kartę pobytu (residence permit card).

Nakaz opuszczenia ośrodka dla cudzoziemców i osiedlenie się poza nim.

Wsparcie finansowe w ramach świadczeń integracyjnych wypłacane jest przez okres 2 lat.

Wsparcie finansowe dla pracodawców zatrudniających osoby z przyznaną ochroną — dofinansowanie kosztów zatrudnienia przez okres 2 lat.

 

Decyzja negatywna

Odmowa przyznania ochrony międzynarodowej — kiedy nie ma wystarczających przesłanek do przyznania ochrony lub nie ma powodów, aby osoba pozostawała w kraju, jest natychmiast wydalana ze Szwecji. Taka decyzja powinna zostać wydana w ciągu trzech miesięcy od momentu złożenia wniosku o ochronę. Cudzoziemiec może odwołać się od tej decyzji, ale podczas oczekiwania na decyzję nie ma prawa pozostawania na terenie Szwecji.

 

Formy ochrony

Osoba wnioskująca o ochronę w Szwecji może otrzymać jedną z trzech form ochrony:

  1. Status uchodźcy — na podstawie Konwencji Genewskiej;
  2. Ochrona uzupełniająca (subsidiary protection) — zgodna z regulacjami UE;
  3. Inna forma ochrony wynikająca z regulacji prawnych Szwecji (Other protection is a category that only exists in the Swedish Aliens Act).

 

Inną formę ochrony wskazuje Ustawa o cudzoziemcach (Swedish Aliens Act) i nie ma ona odzwierciedlenia w międzynarodowych przepisach i w prawie UE.

Osoba może zostać objęta inną formą ochrony w przypadku gdy:

  • nie może wrócić do kraju pochodzenia z powodu toczącego się tam konfliktu zbrojnego lub z powodu narażenia na prześladowania;
  • czuje uzasadnioną obawę przed przemocą;
  • nie może wrócić do swojego kraju z powodu katastrofy naturalnej.

Osoba objęta inną formą ochrony może otrzymać pozwolenie na pobyt, nie jest jednak objęta działaniami integracyjnymi i jej status prawny jest respektowany jedynie w Szwecji.

W wyjątkowych okolicznościach osoba starająca się o status uchodźcy, której odmówiono przyznania jednej z trzech form ochrony, może otrzymać pozwolenie na pobyt ze względu na specjalne przesłanki (Exceptionally distressing circumstances in exceptional cases). Owe wyjątkowe okoliczności związane są z osobistymi warunkami cudzoziemca, takimi jak poważne problemy zdrowotne, pozytywna adaptacja do szwedzkich warunków czy niebezpieczna sytuacja w kraju pochodzenia. W tym przypadku osoba nie jest objęta ochroną międzynarodową i nie jest jej przyznawane wsparcie finansowe i integracyjne.

 

Elementy wsparcia programu preintegracyjnego

Zakwaterowanie

Osoby, które złożyły wniosek o ochronę międzynarodową i nie posiadają możliwości samodzielnego wynajęcia mieszkania, mogą otrzymać wsparcie Agencji ds. Migracji w postaci tymczasowego zakwaterowania. Jeśli złożony wniosek o azyl zostanie odrzucony, osoba może mieszkać w tym mieszkaniu do momentu opuszczenia kraju.

Osoby decydujące się na skorzystanie ze wsparcia mieszkaniowego Agencji nie mogą decydować o miejscu osiedlenia — jest to zależne od dostępnych mieszkań zarządzanych przez Agencję ds. Migracji, która odpowiada za rozmieszczenie aplikujących o ochronę cudzoziemców na terenie kraju.

Osoba mieszkająca w ośrodku czy w mieszkaniu (należącym do Agencji bądź prywatnym) powinna pozostać w nim do czasu otrzymania decyzji, może jednak wnioskować o przeniesienie do innego ośrodka, np. ze względu na podjęcie pracy w innym mieście.

Opłata za mieszkanie

W przypadku osób w procedurze dysponujących środkami finansowymi na wynajęcie mieszkania, opłacają one samodzielnie wynajem i utrzymanie mieszkania. Osoby, które nie posiadają dochodów lub ich dochód nie jest wystarczający, mogą wystąpić z wnioskiem o dofinansowanie wynajmu mieszkania przez Agencję.

Jeśli osoba otrzyma pozytywną decyzję w sprawie objęcia ochroną i mieszkała w ośrodku Agencji, powinna jak najszybciej znaleźć zakwaterowanie poza ośrodkiem. Agencja ds. Migracji lub Szwedzkie Publiczne Biuro Zatrudnienia (Swedish Public Employment Service) pomaga jej w znalezieniu stałego zakwaterowania (do 6 miesięcy po otrzymaniu decyzji). Jeśli osoba nie ma żadnego zakwaterowania Agencja ds. Migracji może tymczasowo zapewnić mieszkanie w ośrodku dla cudzoziemców.

Ośrodki z zakwaterowaniem (accommodation centres) prowadzone przez Agencję ds Migracji dostępne są tylko dla osób starających się o status uchodźcy. Zakwaterowanie w nich może czasami oznaczać konieczność dzielenia pokoju lub mieszkania z innymi osobami. Rodziny jednak zawsze otrzymują oddzielny pokój, a pojedyncze osoby dzielą pokój jedynie z osobami tej samej płci.

Jeśli osoba ma specjalne potrzeby mieszkaniowe (np. LGBT, dziecko bez rodziców, osoba starsza, kobieta w ciąży lub samotna z małym dzieckiem, osoba chora) lub z powodu tego, co stało się w kraju pochodzenia (ofiara handlu ludźmi, przebyte tortury, gwałt etc.) może otrzymać samodzielny pokój lub całe mieszkanie.

Mieszkanie organizowane przez Agencję ds. Migracji jest wyposażone w podstawowe meble, koszty telewizji nie są włączone w koszt zakwaterowania — jeśli osoba chce korzystać z TV i radia, musi sama za nie płacić. Agencja informuje także osoby o zasadach, jakie panują w takich mieszkaniach (mieszkanie sprzątają sami mieszkańcy, nie można palić, trzeba szanować kulturę i zwyczaje innych osób mieszkających w mieszkaniu, dbać o środowisko, segregować śmieci itd.).

Karta osoby oczekującej na nadanie statusu uchodźcy

Osoba oczekująca na decyzję w sprawie ochrony międzynarodowej otrzymuje kartę LMA (Lagen om mottagande av asylsökande — Swedish Reception of Asylum Seekers’ Act card). Karta LMA nie jest dowodem tożsamości, a jedynie potwierdzeniem, że osoba jest w procedurze o nadanie status uchodźcy i że przebywa na terenie Szwecji legalnie. Kartę można używać także w centrach zdrowia — osoby w procedurze otrzymują bowiem zniżki na pewne usługi medyczne. Pierwsza karta LMA ważna jest przez 4 miesiące. Następnie wydawana jest kolejna, ważna przez 6 miesięcy. Druga karta jest wysyłana automatycznie do miejsca przebywania osoby, nie trzeba o nią wnioskować. Po otrzymaniu decyzji (pozytywnej bądź negatywnej) karta jest ważna tylko przez 3 miesiące. Otrzymanie karty LMA umożliwia także rozpoczęcie stażu zawodowego lub pracy.

Opieka zdrowotna

Opieka zdrowotna w Szwecji jest zdecentralizowana — zarządzana przez władze hrabstw (counties). Osoba w procedurze ma prawo do opieki zdrowotnej w nagłych wypadkach (emergency health care), opieki dentystycznej i takiej, która „nie może czekać” (health care that cannot wait). Władze hrabstwa decydują jaką opiekę zdrowotną osoba może otrzymać. Osoba w procedurze ma także prawo do opieki macierzyńskiej, wsparcia w sytuacji aborcji, porad odnośnie antykoncepcji etc. Osoby poniżej 18. roku życia mają takie same prawa odnośnie darmowej opieki zdrowotnej jak nieletni obywatele szwedzcy.
Każda osoba w procedurze może także skorzystać z generalnego badania zdrowia — władze hrabstwa kontaktują się z osobą zaraz po złożeniu przez nią wniosku o azyl. Podczas badania osoba otrzyma rady na temat swojego stanu zdrowia i informacje na temat systemu opieki zdrowotnej w Szwecji.

Wsparcie finansowe

Jeśli osoba w procedurze nie ma środków na swoje utrzymanie może wnioskować o wsparcie ze Szwedzkiej Agencji ds. Migracji w postaci diet dziennych (daily allowances). Wysokość diet różni się w zależności od tego czy zakwaterowanie zorganizowane przez Agencję zawiera wyżywienie czy nie.

W przypadku, gdy zakwaterowanie jest połączone z darmowym wyżywieniem, diety dzienne wynoszą:

  • 24 korony (11,38 zł) dziennie dla samotnie mieszkającej osoby dorosłej;
  • 19 koron (9,01 zł) dziennie dla osoby dorosłej dzielącej gospodarstwo domowe z innymi dorosłymi;
  • 12 koron (5,69 zł) dziennie dla dziecka w wieku 0–17 lat (dla trzeciego dziecka stawka wynosi połowę).

 

W przypadku, gdy zakwaterowanie nie obejmuje darmowego wyżywienia:

  • 71 koron (33,65 zł) dziennie dla samotnie mieszkającej osoby dorosłej;
  • 61 koron (28,91 zł) dziennie dla osoby dorosłej dzielącej gospodarstwo domowe z innymi dorosłymi;
  • 37 koron (17,54 zł) dziennie dla dziecka w wieku 0–3 lat;
  • 43 korony (20,38 zł) dziennie dla dziecka w wieku 4–10 lat;
  • 50 koron (23,70 zł) dziennie dla dziecka w wieku 11–17 lat (dla trzeciego dziecka stawka wynosi połowę).

 

Oprócz wyżywienia, diety powinny pokrywać koszt zakupu ubrań, obuwia, opieki zdrowotnej, lekarstw, kosmetyków i innych rzeczy codziennego użytku. Osoba, która otrzyma diety od Agencji otrzymuje także kartę bankową połączoną z kontem, na które przesyłane są środki.

Diety na zakwaterowanie — osoba, która otrzymała ofertę pracy albo zaczęła już pracować, może starać się o tzw diety na zakwaterowanie (housing allowances), pod warunkiem, że zatrudnienie jest na dłużej niż 3 miesiące i w miejscu, w którym Agencja nie może zapewnić osobie będącej w procedurze zakwaterowania ze swojej puli. Diety na zakwaterowanie wynoszą:

  • 850 koron (402,90 zł) miesięcznie dla rodziny;
  • 350 koron (165,90 zł) miesięcznie dla samotnie mieszkającej osoby dorosłej.

 

Jeśli osoba w procedurze ma szczególną potrzebę, która nie może być pokryta ze środków otrzymanych w postaci diet, może wnioskować o specjalny grant na ten cel. Jeśli uzasadnienie „przekona” Agencję, osoba otrzyma najmniejszą sumę pieniędzy, która pokryje zakup danej rzeczy/usługi.

Wszystkie kwoty w złotych przeliczone na podstawie kalkulatora walut na stronie www.money.pl z dnia 31.05.2016

Diety. Podczas oczekiwania na decyzję, wszystkie osoby otrzymują diety, jednak ich wysokość różni się w zależności od wielkości rodziny i dochodu przypadającego na osobę. Podczas wnioskowania o diety należy zatem przedstawić następujące informacje, które posłużą do ustalenia należnej wysokości finansowej dotacji:

  • Ilość posiadanych w danym momencie pieniędzy wszelki sprzęt i inne cenne przedmioty;
  • Każda zmiana w sytuacji finansowej — np. rozpoczęcie zatrudnienia, otrzymanie wsparcia z innego niż państwo źródła etc.

 

Diety dzienne mogą zostać zmniejszone, jeśli osoba:

  • nie współpracuje z urzędem podczas ustalania tożsamości;
  • utrudnia śledztwo w sprawie nadania statusu uchodźcy;
  • nie współpracuje po otrzymaniu informacji o negatywnej ocenie aplikacji.

 

Odwołanie od decyzji w sprawie diet — w ciągu trzech tygodni osoba może odwołać się od decyzji Agencj ds. Migracji. Jeśli Agencja nie zmieni zdania, skarga przekazywana jest do Sądu Administracyjnego. Jeśli sąd nie zmieni decyzji, osoba może składać odwołanie do Administracyjnego Sądu Odwoławczego (Administrative Court of Appeal).

Dostęp do rynku pracy

Aby móc starać się o pracę, osoba oczekująca na decyzję w sprawie ochrony musi posiadać certyfikat (AT-UND) dowodzący, że nie musi posiadać pozwolenia na pracę (work permit). Aby otrzymać AT-UND i móc pracować osoba musi spełnić zatem poniższe kryteria:

  • dostarczyła odpowiednie dokumenty dotyczące tożsamości lub w inny sposób pomaga w ustaleniu swojej tożsamości;
  • wniosek o azyl został złożony w Szwecji i jest tutaj rozpatrywany;
  • jest duże prawdopodobieństwo, że osoba otrzyma pozytywną decyzję o azylu. Osoba nie otrzyma certyfikatu AT-UND jeśli otrzymała odmowę wjazdu z natychmiastowym wykonaniem.

Status AT-UND działa do chwili, gdy osoba otrzyma status uchodźcy lub do momentu opuszczenia kraju w przypadku otrzymania decyzji odmownej. W momencie otrzymania pracy, pracodawca jest zobowiązany do poinformowania centrum w którym mieszka cudzoziemiec o tym, że osoba otrzymała pracę i na jaki okres. Jeśli osoba otrzymuje już od Agencji diety dzienne, musi za każdym razem zgłaszać do Agencji swoje nowe dochody celem weryfikacji przyznawanego wsparcia.

Osoba może także starać się o pozwolenie na pracę w sytuacji, gdy jej aplikacja o azyl została odrzucona.

Praktyki zawodowe — osoba w procedurze ma prawo do odbycia praktyk zawodowych w Szwecji — w firmie lub organizacji. Zanim osoba rozpocznie praktyki Agencja ds. Migracji musi zaakceptować miejsce pracy oraz podpisać porozumienie z pracodawcą. Ubezpiecza to osoby na wypadki podczas wykonywania pracy. Osoba odbywająca praktyki nie otrzymuje jednak za nie wynagrodzenia.

Edukacja nieletnich

Polityka dotycząca integracji dzieci cudzoziemskich i uchodźczych tworzona jest na poziomie lokalnym — każda gmina może samodzielnie ustalać szczegóły działań prowadzonych przez szkoły. Rząd Szwecji wyznacza jednak ogólne kryteria, które muszą być spełnione w przypadku edukacji uczniów cudzoziemskich i uchodźczych.

  • Wszystkie dzieci cudzoziemskie objęte są obowiązkiem szkolnym i powinny rozpocząć naukę w ciągu pierwszych 30 dni od momentu przyjazdu do Szwecji.
  • Pierwszym etapem edukacyjnym jest diagnoza umiejętności ucznia, na podstawie której dziecko umieszczane jest w odpowiedniej klasie. Diagnoza powinna zostać przeprowadzona w ciągu 2 miesięcy od przyjazdu dziecka do Szwecji.
  • W pierwszym roku swojej edukacji uczniowie mogą brać udział w lekcjach przygotowawczych i wyrównawczych zanim zaczną edukację zgodną z programem, decyzja o przydzieleniu do określonego poziomu edukacyjnego i skierowaniu na takie lekcje należy jednak do dyrektora szkoły. W 2016 roku planowane jest wprowadzenie zmian, w ramach których uczniowie cudzoziemscy i uchodźczy będą uczęszczać na regularne, programowe zajęcia w tym samym czasie co na przygotowawcze. Kursy przygotowawcze nie będą mogły jednak trwać dłużej niż dwa lata (np. uczeń, jeśli pozwoli mu na to poziom jego lub jej wiedzy, będzie mógł uczęszczać na lekcje fizyki razem ze swoimi rówieśnikami, ale wciąż brać udział w przygotowawczych lekcjach matematyki, jeśli wiedza z tego zakresu wciąż będzie niewystarczająca).

 

Elementy wsparcia programu integracyjnego

Po otrzymaniu pozytywnej decyzji o przyznaniu ochrony międzynarodowej, cudzoziemiec proszony jest o spotkanie w Agencji ds. Migracji. Na spotkaniu osoba dowiaduje się o zasadach, jakie obowiązują osoby z takim statusem, o prawach, jakie jej przysługują i obowiązkach. Zostaje też objęta dwuletnim programem wspierającym (Introduction program). Programem nie zostają jednak objęte osoby należące do jednej z poniższych grup:

  • posiadają już pracę na pełen etat;
  • uczą się w szkole średniej (gimnazjum);
  • mają ponad 65 lat;
  • są niepełnosprawne lub niezdolne do pracy.

 

Dostęp do rynku pracy

Jeśli osoba otrzyma stałe pozwolenie na pobyt (permanent resident permit) oznacza to, że może podejmować zatrudnienie na zasadach obejmujących obywateli szwedzkich. Oznacza to również taki sam dostęp do wsparcia zawodowego, świadczeń pomocowych i aktywizacyjnych.

Jedną z form wspierania szybkiego rozpoczęcia pracy przez uchodźców są dotacje rządu Szwecji:

  • dotacje dla pracodawców zatrudniających uchodźców w wysokości 80% kosztów zatrudnienia przez pierwszy rok pracy osoby;
  • pokrycie 64% kosztów wynagrodzenia w przypadku osób samo zatrudniających się.

 

Podróże i osiedlenie

W przypadku opuszczenia terytorium Szwecji cudzoziemiec musi posiadać ważny paszport i kartę zaświadczającą o pozwoleniu na pobyt. Stałe pozwolenie na pobyt jest ważne tak długo jak osoba mieszka na terenie Szwecji. Osoba otrzymuje także kartę zaświadczającą o pozwoleniu na pobyt (residence permit card). Nie jest to dowód tożsamości, jednakże osoba musi ten dokument pokazać wjeżdżając do Szwecji z zagranicy. Karta ta jest ważna 5 lat. Po otrzymaniu pozwolenia na pobyt osoba musi zarejstrować się w urzędzie skarbowym. Mając ten status osoba może mieszkać w którymkowliek regionie Szwecji — nie obowiązują jej żadne z góry ustalone kwoty itd.

Program integracyjny

Program integracyjny koordynowany jest przez Szwedzkie Publiczne Biuro do spraw Zatrudnienia (PES) oraz władze gminy, w której przebywa cudzoziemiec. Kurs trwa 2 lata i składa się z 3 elementów:

  • nauki języka szwedzkiego;
  • przygotowania zawodowego;
  • kursów z zakresu kultury i życia społecznego w Szwecji.

 

Podczas trwania programu osoba spędza ok. 40 godzin tygodniowo na uczestnictwie w kursach. Może zmniejszyć liczbę godzin jedynie w przypadku wykonywania pracy zawodowej lub nauki. W takim przypadku ilość środków finansowych przekazywanych w ramach programu, zmniejszana jest odpowiednio o czas spędzony na pracy.

Przygotowanie zawodowe

Po otrzymaniu pozwolenia na pobyt, osoba powinna udać się do Szwedzkiego Publicznego Biura ds. Zatrudnienia (Swedish Public Employment Service — PES — Arbetsförmedlingen), aby przedstawić swoje umiejętności, poprzednie doświadczenie zawodowe, cele, zainteresowania i talenty. Należy przedstawić także wszystkie swoje certyfikaty i świadectwa.

Jeśli dana osoba nie może znaleźć pacy bądź zakwaterowania, Biuro ds. Zatrudnienia może zaplanować specjalną ścieżkę wsparcia, np. zaproponować spotkanie ze specjalistą, który pomoże dobrać kursy zawodowe lub doszkalające etc.

Nauka języka oraz kultury Szwecji

W ramach programu integracyjnego osoba kierowana jest do władz gminy lub miasta, w którym mieszka. Tam otrzymuje listę zatwierdzonych organizacji i instytucji, które prowadzą kursy językowe oraz przygotowujące do życia w Szwecji w zakresie kultury, prawa oraz zasad życia społecznego.

Wsparcie finansowe

W ramach programu osoba otrzymuje wsparcie finansowe w postaci miesięcznego zasiłku w wysokości:

  • 231 koron (26 €) za dzień roboczy w okresie przygotowywania planu zawodowego i kursów;
  • 308 koron (33 €) za dzień roboczy w okresie uczestnictwa w przygotowanym planie.

 

Zakwaterowanie i pobyt

Jeśli osoba mieszka w miejscu zorganizowanym przez Agencję ds. Migracji, po otrzymaniu statusu musi się jak najszybciej wyprowadzić. Jeśli nie może znaleźć mieszkania, Biuro Zatrudnienia pomaga w znalezieniu lokum. Dzień, w którym osoba przeprowadza się do swojego mieszkania, to dzień wyrejestrowania ze Szwedzkiej Agencji ds. Migracji.

Jeśli podczas procedury oczekiwania na status, cudzoziemiec mieszkał u rodziny lub znajomych, pozostaje tam po otrzymaniu statusu. Wyrejestrowanie z Agencji ds. Migracji następuje po miesiącu od otrzymania pozwolenia na pobyt. Biuro Zatrudnienia zaprasza także taką osobę na spotkania w sprawie ustalenia planu zatrudnienia (wywiad dotyczący umiejętności, doświadczenia itd.). Jeśli osoba nie może pozostać w tym samym mieszkaniu po otrzymaniu statusu, Biuro ds. Zatrudnienia może pomóc w znalezieniu mieszkania do 6 miesięcy po otrzymaniu pozwolenia na pobyt. Jeśli osoba musi natychmiast wyprowadzić się z mieszkania, może zatrzymać się tymczasowo w centrum recepcyjnym. Nie każdy jednak może otrzymać wsparcie od Biura Zatrudnienia odnośnie zakwaterowania. Wsparcie takie mogą otrzymać osoby które mają stałą pracę, uczą się w szkole średniej (gimnazjum), są starsze niż 65 lat lub mają niepełnosprawność.

Osoba może być pozbawiona prawa pobytu na terytorium Szwecji, w przypadku jeśli mieszka poza krajem dłużej niż dwa lata. Uniknięcie tej sytuacji wymaga złożenia na tydzień przed wyjazdem z kraju pisma z wnioskiem o „zamrożenie” pozwolenia na pobyt. Pozwolenie może być także cofnięte jeśli osoba przedstawiła fałszywą tożsamość lub inne fałszywe informacje podczas procesu aplikowania o azyl. Również jeśli osoba popełni zbrodnię, sąd może zdecydować o odebraniu pozwolenia na pobyt.

Samorząd w miejscu, w którym mieszka osoba z pozytywną decyzją, wspiera ją w zakresie opieki nad dziećmi i edukacji. Jest także odpowiedzialny za zorganizowanie lekcji szwedzkiego i przekazania informacji o tym, jak działa szwedzkie społeczeństwo. Informacje są zawarte na stronach internetowych samorządów (municipalities).

Osoby 18-letnie i starsze mogą ubiegać się o pożyczkę na zakup rzeczy potrzebnych do domu — informacje można znaleźć w Biurze Zatrudnienia.

„Wszystko zależy od szczęścia” — historia Ahmeda, uchodźcy z Syrii, który mieszka i pracuje w Malmo, w Szwecji

Ahmed przyjechał do Szwecji w grudniu 2014 roku. Przekroczył przejście graniczne i pierwszą noc spędził z przyjaciółmi, którzy pomogli mu przekroczyć most w Kopenhadze. Następnego dnia udał się do biura imigracyjnego, aby złożyć wniosek o azyl. Ahmed otrzymał numer swojej sprawy oraz zadano mu pytanie, czy ma gdzie się zatrzymać. Ponieważ mógł zatrzymać się u znajomych, wybrał mieszkanie z nimi. Jednak po miesiącu, gdy nie było to już dłużej możliwe, zgłosił się ponownie do biura, gdzie otrzymał adres i numer telefonu ośrodka dla osób w podobnej sytuacji, oczekujących na decyzję w sprawie statusu uchodźcy. Gdyby razem z nim było więcej osób, mieliby szansę na autobus lub taksówkę zorganizowaną przez biuro imigracyjne. Pierwszy ośrodek znajdował się na wsi, z dala od miasta. Najbliższy przystanek autobusowy znajdował się 40 minut pieszo od ośrodka, więc gdy Ahmed znalazł staż w firmie PR, poprosił o przeniesienie do innego ośrodka, który znajdowałby się bliżej jego miejsca pracy. Dostał decyzję odmowną, spróbował jednak ponownie 3 miesiące później, kiedy jego umowa stażowa została przedłużona. Tym razem otrzymał zgodę i mógł się przenieść.

W pierwszym ośrodku uczył się języka, pomagał także jako wolontariusz w różnych inicjatywach edukacyjnych i integracyjnych skierowanych do mieszkańców. Dowiedział się tam także o możliwości odbywania staży zawodowych. Przed znalezieniem tego właściwego wysłał 30 e-maili do różnych firm i instytucji, zanim znalazł tę, która zainteresowana był jego zatrudnieniem. Głównym powodem odmownych decyzji była nieznajomość języka szwedzkiego. Staż w agencji PR był możliwy właśnie ze względu na brak konieczności porozumiewania się wyłącznie w języku szwedzkim.

Status uchodźcy z możliwością pobytu w Szwecji na 3 lata Ahmed otrzymał w grudniu 2015, czyli po roku od momentu złożenia wniosku. Dziś mieszka w Malmo, pracuje w tej samej instytucji zajmującej się PR, uczestniczy też w programie integracyjnym — ponieważ pracuje, nie musi uczestniczyć we wszystkich elementach, szczególnie tych dotyczących pracy zawodowej. Uczy się jednak szwedzkiego oraz tego, jak wygląda codzienne życie w Szwecji. Pytany o swoją sytuację, wielokrotnie powtarza, że miał szczęście — że udało mu się trafić do ludzi, którzy mu pomogli, przyjęli na staż, wynajęli mieszkanie, pozwolili oficjalnie zarejestrować swój pobyt w ich mieszkaniu — bez tego bowiem nie mógłby legalnie pracować.

Opracowane na podstawie wywiadu przeprowadzonego przez Annę Paluszek z Ahmedem w dniu 10.04.2016 za pośrednictwem platformy Skype. Wywiad odbył się w języku angielskim. Imię rozmówcy, ze względów bezpieczeństwa, zostało zmienione.

 

Ważne artykuły, strony, źródła
  • Szwedzka Agencja ds. Migracji: http://www.migrationsverket.se/English/Private-individuals/Protection-and-asylum-in-Sweden/Applying-for-asylum/Asylum-regulations/From-application-to-decision.html?state=view&skip=0&sv.url=12.5e83388f141c129ba63b34f.
  • Jak pomagać uchodźcom w Szwecji: http://www.thelocal.se/20150903/five-ways-to-help-refugees-if-you-live-in-sweden.
  • Odnośniki do organizacji w Szwecji pracujących na rzecz uchodźców: http://picum.org/en/resources/contacts-of-organisations/links-to-organisations-sweden/.
  • FARR — platforma skupiająca organizacje i grupy nieformalne działające na rzecz uchodźców w Szwecji: http://www.farr.se/sv/in-english/information.
  • Publikacja OECD na temat systemu integracji uchodźców Szwecji: http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/social-issues-migration-health/working-together-skills-and-labour-market-integration-of-immigrants-and-their-children-in-sweden_9789264257382-en#page154.
  • Filmy edukacyjne na temat poszczególnych elementów procedury azylowej w Szwecji: http://www.migrationsverket.se/English/Private-individuals/Protection-and-asylum-in-Sweden/Films-on-the-asylum-process.html.