10. Mapowanie społeczności lokalnych

W założeniu badanie miało m.in. przetestować na ile wpływ na uchodźców mają doświadczenia z mieszkańcami ośrodków, a na ile specyficzna konstrukcja lokalności, układ ponadjednostkowych cech kształtujących daną miejscowość. Dlatego w próbie znalazły się dwie skrajnie od siebie różne miejscowości. Peryferyjna Grupa i podmiejska, elitarna Podkowa Leśna. Część narzędzia zostało podzielone na cztery grupy pytań mierzących: zdolność społeczności do działania, relacje z instytucjami publicznymi, efektywność działań społeczności oraz relacje z instytucjami obywatelskimi i okolicznymi społecznościami. Na przecięciu tych czterech indeksów chcieliśmy przedstawić specyfikę tych społeczności. Przede wszystkim widać wyraźnie lepszą organizację, siłę powiązań wśród mieszkańców Podkowy. Elitarny charakter, tradycje miejscowości, lokalna tożsamość wpływają w przypadku tej miejscowości na siłę relacji pomiędzy mieszkańcami. Grupa reprezentuje raczej odmienny, raczej zatomizowany charakter. Peryferyjny charakter, problemy ekonomiczne, specyficzna historia nie premiują współdziałania pomiędzy mieszkańcami. Przekłada się to na ocenę efektywności mieszkańców. W przypadku miejscowości ulokowanej pod Warszawą respondenci, co rzadko się zdarza w Polsce, są raczej przekonani o efektywności, skuteczności działań mieszkańców na rzecz społeczności. W Grupie badani byli nieco bardziej sceptyczni co do skuteczności działań mieszkańców na rzecz społeczności. Czy to oznacza, że Podkowa jest miejscem otwartym? Wymarzoną lokalizacją ośrodka dla uchodźców? Niestety nie do końca. Grupy pytań badających otwartość społeczności na świat zewnętrzny, innych ludzi, organizacje pozarządowe w przypadku obu miejscowości wyglądają bardzo podobnie. Tak samo, niewielkie różnice można odkryć w przypadku analizy relacji z instytucjami państwa. W praktyce oznacza to, że społeczność Podkowy ma bardziej klanowy charakter. Zapatrzona w głąb siebie, skupiona na swojej tożsamości może negatywnie reagować na tych, którzy do tej wizji nie pasują. Intuicyjnie odnosimy wrażenie, że otwartość tej miejscowości ma nieco życzeniowy charakter. Jednocześnie mieszkańcy Podkowy mają kompetencje i zasoby, żeby skutecznie się sprzeciwiać wszelkim zmianom. Jeśli będą się buntować przeciwko uchodźcom, to zrobią to skutecznie. Paradoksalnie to w położonej na uboczu Grupie, wyobrażamy sobie rzeczywiste procesy integracji. Integracji jako trudnego, niekiedy bolesnego i generującego konflikty, procesu.

Na zakończenie proponujemy czytelnikowi proste narzędzie, które można wykorzystać do próby przewidywania reakcji społeczności na uchodźców. Jednocześnie prosimy, by nie traktować go w mechaniczny sposób. Nie do końca bowiem udało się w badaniu powiązać charakter społeczności lokalnej ze stosunkiem do uchodźców. W praktyce okazało się, że za reakcję na tę specyficzną grupę obcokrajowców ma wpływ szereg czynników strukturalnych, takich jak dominująca narracja polityczna, ideologiczne motywowane lęki, polityka państwa, możliwości finansowe, charakter kultury; instytucjonalnych — związanych z efektywnością i przygotowaniem instytucji odpowiedzialnych za pracę z uchodźcami i społecznością; lokalnych — odwołujących się do charakteru społeczności, jej związku z instytucjami państwa, samorządu i organizacji pozarządowych, zdolności do działania, sytuacji, w jakiej społeczność się znajduje czy wreszcie indywidualnych — odnoszących się do wykształcenia, światopoglądu, wieku, sytuacji finansowej, psychologicznej otwartości osób, które z uchodźcami będą spotykać się na co dzień; przestrzennych — wskazujących na związek między fizyczną przestrzenią, sposobem lokalizacji ośrodków a jakością więzi społecznych z mieszkańcami. Proponowane poniżej narzędzie ma więc tylko pomóc uwrażliwić na aspekty, które trzeba „kontrolować”, projektując i prowadząc projekty mające na celu integrację uchodźców w społecznościach lokalnych. Jak korzystać z mapy:

  1. Podstawą mapy są punkty ryzyka. Należy ocenić, który z opisów w danej kategorii w największym stopniu pasuje do danej miejscowości i w komórce z punktami dopisać odpowiednią liczbę punktów ryzyka.
  2. Łącznie oceniamy społeczność w 17 kategoriach: każdą kategorię oceniamy tylko raz, przypisujemy jej punkt tylko dla odpowiedzi, która najlepiej odpowiada społeczności.
  3. Punkty ryzyka sumujemy: społeczności mogą uzyskać od 0 (sytuacja idealna — duże prawdopodobieństwo udanej integracji) do -52 (sytuacja skrajnie negatywna — duże prawdopodobieństwo niepowodzenia integracji).
  4. Oceny dokonujemy w przybliżeniu: po dłuższym okresie obserwacji życia społeczności i jej mieszkańców.
  5. Mapa pokazuje obszary problemowe: otrzymujemy dzięki niej podstawowe informacje o obszarach wymagających szczególnej uwagi.

Należy pamiętać, że mapa ma nam pomóc w diagnozie sytuacji i wyzwań. Nie może być traktowana mechanicznie; narzędzie tylko prawdopodobieństwo wystąpienia problemów z integracją uchodźców.

Pobierz narzędzie do mapowania społeczności

 

Literatura
  • Budyta-Budzyńska M., 2011, Integracja czy asymilacja? Polscy imigranci w Islandii, Wydawnictwo Naukowe „Scholar”, Warszawa.
  • Chrzanowska A., Klaus W., Kosowicz A., 2011, Polityka wyboru i lokalizacji ośrodków dla uchodźców. Analiza i rekomendacje, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Fundacja Polskie Forum Migracyjne, Warszawa.
  • Informacja o wynikach kontroli. Pomoc Społeczna dla Uchodźców. 2015, Najwyższa Izba Kontroli, Departament Pracy, Spraw Społecznych i Rodziny, Warszawa.
  • Komentarz do danych liczbowych za pierwsze półrocze 2015 roku. 2015, Urząd do Spraw Cudzoziemców, Warszawa.
  • Matusz-Protasiewicz P., 2007, Wstęp, [w:] Europa — ziemia obiecana? Doświadczenia krajów europejskich w integracji imigrantów, Matusz-Protasiewicz P., Stadtmüller E. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
  • Polska polityka integracji cudzoziemców — założenia i wytyczne, 2013, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa.
  • Polityka migracyjna Polski — stan obecny i postulowane działania, 2012, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Warszawa.
  • Polityka migracyjna Polski — stan obecny i postulowane działania, 2013, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Departament Polityki Migracyjnej, Warszawa.

 

Akty prawne
  •  Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 lipca 2015 r. w sprawie warunków i trybu przyjmowania do publicznych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek osób niebędących obywatelami polskimi oraz obywateli polskich, którzy pobierali naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw, a także organizacji dodatkowej nauki języka polskiego, dodatkowych zajęć wyrównawczych oraz nauki języka i kultury kraju pochodzenia, Dz.U. 2015 poz. 1202.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2016, Dz.U. 2015 Nr 0 poz. 2294.
  • Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. 1991 nr 95 poz. 425).
  • Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. 2003 Nr 128 poz. 1176.
  • Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz.U. 2004 Nr 64 poz. 593.

 

Źródła internetowe
  • Informator: Więcej wiedzy, mniej strachu. Uchodźcy w Polsce, http://goo.gl/MdOmDp [dostęp: 01.05.2016].
  • Wysieńska K., Rybińska N., Bezdomność uchodźców w Polsce — wyniki badania pilotażowego, http://www.isp.org.pl/uploads/pdf/246292626.pdf [dostęp: 01.05.2016].
  • http://www.mpips.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnych/projekty-programow-i-inne/olskapolitykaintegracjicudzoziemcw-zaoeniaiwytyczne/ [dostęp: 01.05.2016].
  • http://bip.udsc.gov.pl/aktualne-postepowania/swiadczenie-uslug-edukacyjnych-na-potrzeby-urzedu-do-spraw-cudzoziemcow [dostęp: 01.05.2016].
  • http://www.dzienniklodzki.pl/wiadomosci/a/mieszkancy-grotnik-domagaja-sie-likwidacji-osrodka-dla-uchodzcow-zdjecia,9410451/ [dostęp: 01.05.2016].
  • http://express.bydgoski.pl/201881,Lekki-powiew-optymizmu.html [dostęp: 05.05.2016].
  • http://www.gp24.pl/wiadomosci/slupsk/art/8016147,robert-biedron-jestesmy-gotowi-aby-przyjac-uchodzcow,id,t.html [dostęp: 05.05.2016].