07. Społeczności lokalne o uchodźcach

Opis badanych miejscowości

Grupa

Grupa to miejscowość znajdująca się w województwie kujawsko-pomorskim, w gminie Dragacz. W gminie mieszka 7 204 mieszkańców (dane na rok 2015). Ponad połowa powierzchni to grunty rolne. Bezrobocie w 2014 roku wyniosło 15,8%, przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańców gminy (3483 zł) jest niższe od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce (4004 zł). Osoby aktywne zawodowo pracują głównie w przemyśle (40%) i rolnictwie (22,1%). Jedynie 14% zatrudnionych jest w branży usługowej. Mieszkańcy gminy mają ponadto niższy poziom wykształcenia w porównaniu do średniej w województwie kujawsko-pomorskim. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku 9,9% ludności miało wyższe wykształcenie. W kontekście obaw o poziom bezpieczeństwa związanych z obecnością uchodźców, warto odnotować fakt, że w latach 2012–2014 w gminie Dragacz spadła przestępczość ze 175 odnotowanych przestępstw do 112. Gmina w 2015 roku na jednego mieszkańca wydaje średnio 3,3 tysiące złotych.

Grupa znajduje się ok. 10 kilometrów od Grudziądza. Historia miejscowości od końca XIX wieku związana jest z wojskiem. To właśnie tutaj powstał letni obóz szkoleniowy dla żołnierzy pruskich. Miejscowość ma idealną lokalizację dla ćwiczeń poligonowych — w okolicy znajduje się duży las, pola wydmowe oraz linia kolejowa. Na początku XX wieku wybudowano tu infrastrukturę obozową. Po drugiej wojnie światowej Grupa nadal pozostawała ważnym ośrodkiem szkoleniowym dla wojska polskiego. Obecnie w miejscowości znajdują się obiekty szkoleniowe Centrum Szkolenia Logistyki z siedzibą w Grudziądzu.

Ośrodek dla cudzoziemców ubiegających się o status uchodźcy w Polsce został tu utworzony w wyniku rozstrzygnięcia przetargu nieograniczonego na „Zakwaterowanie i wyżywienie cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej” w 2008 roku. Mieści się on w budynku byłego internatu wojskowego przy ul. Libeckiego 1. Usytuowany jest w sąsiedztwie innych budynków mieszkalnych. Niedaleko znajduje się szkoła podstawowa. W 2011 roku Urząd ds. Cudzoziemców nie zakwalifikował do przetargu trzech spośród trzynastu ośrodków, w tym umiejscowionego w Grupie. Administrator ośrodka zaskarżył tę decyzję do Krajowej Izby Odwoławczej, która uznała skargę za zasadną. O ośrodku stało się głośno w lokalnych mediach w 2014 roku, kiedy przebywający tam cudzoziemcy wszczęli głodówkę z powodu niskiej jakości żywności. W ośrodku mieszkają głównie osoby pochodzące z Kaukazu, w większości narodowości czeczeńskiej i gruzińskiej, ale również obywatele Ukrainy, Kirgistanu i Syrii.

Mapa 1. Lokalizacja ośrodka dla cudzoziemców ubiegających się o status uchodźcy w Polsce w Grupie

22

Źródło: Google Maps

Dębak k. Podkowy Leśnej

Podkowa Leśna jest miastem liczącym prawie cztery tysiące mieszkańców. Stopień bezrobocia w 2014 roku wyniósł 5,4% i był niższy od bezrobocia dla woj. mazowieckiego (9,6%) i Polski (11,4%). Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w 2014 roku wyniosło 4135 zł i było nieco wyższe od średniej polskiej (4004 zł). Najwięcej osób zatrudnionych jest w przemyśle (29,6%) i bramży usługowej (26,8%), dużo mniej w rolnictwie (9,7%). Podkowa w 2015 roku wydała na jednego mieszkańca 6,2 tysiąca zł. Poziom wykształcenia mieszkańców nie odbiega od średniej dla województwa mazowieckiego. Zgodnie ze spisem powszechnym z 2011 roku, 22,7% ludności miało wykształcenie wyższe.

Ośrodek w Dębaku k. Podkowy Leśnej jest pierwszym stałym ośrodkiem dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy w Polsce. Powstał 22 maja 1992 roku na terenie gminy Podkowa Leśna. W przeciwieństwie do ośrodka pobytowego w Grupie, w której ośrodek jest zarządzany przez zewnętrzną firmę, Dębak jest jednym z czterech ośrodków zarządzanych przez Urząd do Spraw Cudzoziemców. Jest położony 30 kilometrów od centrum Warszawy i ok. 3 kilometry od przystanku kolejowego Otrębusy. Odmiennie do ośrodka pobytowego w Grupie, Dębak jest ośrodkiem wieloetnicznym. Przebywają w nim osoby pochodzące między innymi z Ukrainy, Kirgistanu, Białorusi, Erytrei, Czeczenii, Armenii, Kazachstanu, Somalii. Po remoncie może przyjąć 150 osób. Jest to ośrodek recepcyjno-pobytowy. Zadanie recepcji cudzoziemców realizuje w odniesieniu do cudzoziemców deportowanych do Polski z Europy Zachodniej w ramach Porozumień Dublińskich.

Podobnie jak Grupa, Dębak był silnie związany z wojskiem. W czasach PRL w Lesie Młochowskim znajdowała się baza wojsk przeciwrakietowych. To właśnie w budynkach bazy znajduje się teraz ośrodek dla cudzoziemców. Umiejscowienie w środku lasu sprawia, że lokalizacja ma zupełnie inny charakter niż ośrodek w Grupie. W tym ostatnim przypadku ośrodek ulokowany jest w miejscowości, w bezpośrednim sąsiedztwie innych bloków mieszkalnych, natomiast ośrodek w Dębaku usytuowany jest w lesie, kilka kilometrów od innych zabudowań. Jest jednym z trzech ośrodków o skrajnie wykluczającym przestrzennie charakterze.

Do obowiązków samorządu należy m.in. zapewnienie edukacji dla dzieci znajdujących się w ośrodku. Uczęszczają one do Zespołu Szkół w Podkowie Leśnej. Uczniowie z ośrodka uczestniczą w dodatkowych zajęciach integracyjnych, zajęciach języka polskiego i zajęciach wyrównawczych. Z uwagi na dużą liczbę dzieci pochodzenia czeczeńskiego, w szkole zatrudniony jest czeczeński nauczyciel. W szkole działa również zespół ds. uczniów cudzoziemskich. W czasie, gdy w Dębaku znajdowała się większa liczba cudzoziemców, w szkole uczyło się aż 50 dzieci, co stanowiło ponad 20% wszystkich uczniów (Piechowska 2015: 26).

Mapa 2. Lokalizacja ośrodka dla cudzoziemców ubiegających się o status uchodźcy w Polsce w Dębaku

23

Źródło: Google Maps

Słupsk

Słupsk jest miastem powiatowym liczącym 92 869 mieszkańców. Od 2003 roku systematycznie liczba ta maleje. Warto odnotować, że Robert Biedroń wyrażając jeszcze we wrześniu 2015 roku gotowość przyjęcia uchodźców argumentował, że Słupsk jest miastem wyludniającym się. W 2014 roku bezrobocie wyniosło 11,1%, a przeciętne wynagrodzenie 3384,58 zł (84,5% przeciętnego wynagrodzenia dla Polski). Najwięcej osób zatrudnionych jest w przemyśle i budownictwie (28,9%) i branży usługowej (21,3%), a najmniej w rolnictwie (0,9%). Słupsk w 2015 roku wydał 5,4 tysiąca złotych na jednego mieszkańca. Według danych ze spisu powszechnego z 2011 roku 22,2% ludności ma wyższe wykształcenie. W stosunku do województwa pomorskiego, mieszkańcy Słupska mają wyższy poziom wykształcenia.